CÂY XÀ CỪ

Cây xà cừ là cây gì?

Cây xà cừ (sọ khỉ, quả gỗ) là loại cây thuộc họ Xoan, có tên khoa học là Khaya senegalensis. Mang tốc độ sinh trưởng mạnh mẽ, cây có thể phát triển tốt trên nhiều loại đất. Loại cây sọ khỉ này ưa ánh sáng nhưng lại không hề kén chọn môi trường sống. Bởi khả năng thích nghi trong thời tiết khắc nghiệt, xà cừ có thể chịu gió lạnh, chịu khô hạn tốt.

Phân bố

Trên thế giới cây xà cừ mọc tự nhiên ở khu vực châu Phi, điển hình ở các nước Madagascar, Bờ Biển Ngà,… Tại Việt Nam, loại cây này được phân bổ trên khắp các tỉnh thành, phù hợp cả với vùng ven biển miền Trung.

Đặc điểm về cây xà cừ

Thuộc loại cây đại mộc nên hình dáng của xà cừ rất cao lớn và vững chắc. Nó bao gồm một số đặc điểm hình thái sau đây:

► Thân

Thân trơn màu xám nâu, khi trưởng thành có độ cao trung bình khoảng 25 – 40m, đường kính tương đương tầm 2m. Lúc cây còn non, vỏ thân láng nhẵn, khi cây già vỏ xuất nhiều vết nứt theo khoanh tròn. Tán xà cừ vươn rộng chia ra nhiều nhánh, mỗi nhánh khoảng 10 – 15m tạo độ quang hợp tốt cho cây. Khi độ che phủ đủ rộng, những cành non xà cừ sẽ mọc về hướng mặt đất. 

► Lá

Lá xà cừ là loại lá kép lông chim (chẵn), có chiều dài từ 6 – 12cm, rộng khoảng 3 – 5cm. Lá chét xà cừ có hình dáng trái xoan dài, mọc mang cách từ 3 đến 6 đôi lá.

► Hoa

Hoa xà cừ mọc từ nách lá, thường nở vào thời điểm tháng 4 – 5. Chùm hoa có màu trắng, được tạo nên từ những hoa nhỏ li ti, khi hoa sắp tàn thì quả xà cừ xuất hiện.

► Quả

Quả xà cừ non có màu xanh, khi chín quả chuyển dần sang màu nâu, trở nên cứng và dày. Quả xà cừ mang lại hạt giống bằng cách nứt quả rơi hạt xuống đất. Có thể thu gom hạt rồi gieo trồng xuống đất, tạo điều kiện thuận lợi giúp cây nảy mầm nhanh hơn.

► Rễ

Bộ rễ xà cừ tỏa tròn cắm sâu vào lòng đất, giúp cây dễ hút nước và tăng khả chống gió khi mưa bão.

 Công dụng của cây xà cừ

Cây xà cừ mang đến nhiều công dụng trong đời sống sinh hoạt của con người, điển hình như:

► Trong công nghiệp chế biến gỗ

Nhắc đến đồ gỗ nội thất, chắc hẳn ai trong chúng ta cũng nghe trên một lần về gỗ xà cừ. Gỗ xà cừ có màu đỏ nhạt với lõi bên trong màu đỏ thẫm trông rất bắt mắt. Loại gỗ này mang được tính rắn chắc cao nên thường được ứng dụng trong đóng tàu thuyền, làm đồ gỗ gia dụng.

Xà cừ có thể ví như một sự sống mãnh liệt tạo nên dòng gỗ chất lượng, bền bỉ với thời gian. Với ưu điểm về độ cứng, gỗ xà cừ có thể bàn ghế salon, bàn uống nước, sập, kệ tivi, tủ, tay vịn cầu thang, thớt hay khay đựng,… Những thân gỗ xà cừ có kích thước lớn thường được dùng để làm lọ lục bình, tượng phật,…

► Trong xây dựng

Các khu vực công cộng như sân trường, khuôn viên bệnh viện, công viên, các cơ quan trồng xà cừ để tạo cảnh quan tươi xanh. 

► Trong đời sống

Xà cừ có nhiều lá rất tốt cho việc thực hiện quá trình quang hợp và hấp thu CO2 từ môi trường. Từ đó thấy được xà cừ góp phần lớn trong việc thanh lọc không khí cho khu vực xung quanh đó.

► Tạo cảnh quan bóng mát

Với đặc điểm có tán cây rộng to, xà cừ mang lại bóng râm tại khu vực trồng nó. Những hàng xà cừ được trồng đều tăm tắp trên các con đường, dãy phố tạo nên một cảnh quan bóng mát, dễ chịu cho người đi đường.

► Có giá trị kinh tế cao

Giá gỗ xà cừ hiện đang dao động từ 8 đến 9 triệu đồng trên 1 mét khối. Tùy vào tuổi đời, kích thước thân gỗ mà sản phẩm được làm từ xà cừ có định giá khác nhau. Một bộ bàn ghế từ gỗ xà cừ có giá khoảng 9 – 10 triệu đồng/bộ, rẻ hơn nhiều so với gỗ lim, gỗ hương.

So với cây tràm, trồng xà cừ tốn ít công hơn, đem lại giá trị kinh tế cao hơn, khoảng gấp 3 lần. Tuy thời gian trồng có lâu hơn, nhưng lợi nhuận từ gỗ xà cừ cao hơn nhiều so với một số các loại cây lấy gỗ khác. Hiện nay gỗ xà cừ đang được ưa chuộng ở cả thị trường trong nước và nước ngoài.

► Trong y học

Trong các nghiên cứu khoa học, hạt xà cừ chứa 67% dầu béo và axit folic, ép hạt làm dầu ăn rất tốt cho sức khỏe tim mạch. Lá xà cừ có tác dụng chống viêm, tiêu sưng, thực hiện giã lá non trộn với rượu đắp lên phần bị sưng khỏi rất nhanh. Phần thân xà cừ màu vàng cắt lát mỏng ngâm cùng quất, mật ong trị ho rất hiệu nghiệm.